Ай (лат. luna) – Жердің табитғи серігі өзінен жарық шығармайтын жерге ең жақын аспан денесі. Ол жерді элипстік арбита бойымен (1,02 км/с жылдамдықта) айналады. Ай жер тәрізді, диаметрі 34,76 км  (Жер диаметрінен 4 еседей аз) массамен 7,36* 10²² кг тығыз. 3343 кг/м₃  Ай бетіндегі ауырлық күшінің үдеуі 1,62 м/с ₂  орбитасының және элипсті денелері ұйытқуы ықпалында боуына байланысты. Айдың жерден қашықтығы 356400 км-ден 406800 км-ге де дейін артады, ал орташа қашықтығы 38440 км.Ай-уақыт өлшемі жылдың бөлігі. Ол үш түрге ажыратылады.

1) Синодтық Ай – айдың бірде йекі фазасы аралығындағы  шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;

2) Сидерлік Айдың жұздызға қатысы Жерді толық бір рет айналып шығатын шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;

3) Айдаһар-Ай орбитаның белгілі бір нүктесінен үзіліссіз екі рет өткен 27,21 күн тәулігіне тең уақыт. Мұның үшеуі де тұрмысқа қолдануға қолайсыз келеді. Себебі олар бөлшек сандармен өрнектелген. Сондықтан жыл күнтізбеде 28,29,30,31 күн тәулігігмен бітетін 12 Айға бөлінген.

Бұлт жоқ кезде кем батысымен немесе таң алдында аспаннан ерекше тақырып тұрған жалғыз жұлдызды байқауға боады. Ертедегі астрономдар римдік махаббатпен сұлулық құдайы құрметіне оы Венера (Шолпан) деп атаған. Шынында Шолпан-жұлдыз емес планета яғни күннің  серігі ал жұлдыздар бізден өте алыс жатқан гүлдер. Олардың көбісінің төңірегінде өз планеталары айналып жүреді. Жерге қарағанда Шолпан Күнге жақынырақ орналасқан. Күннен арақашықтығы орта есеппен 108 млн километрге тең. Ол 225 Жер тәулігігі ішінде бір айналып шығады. Шолпанды бақылаған кезде оны жұлдыздар сияқты        бір қалыпты  жарқырап тұратыны аңғаруға болады. Шолпанға қоса Марс, Юпитер сияқты тағыда басқа да жымыңдайтын планеталар бар.

Ежелгі римдіктер соғыс құжайының құрметіне Марс планетасын осылайша атған Марс күнді жерге қарағанда бір жарым есе шалғай қашықтықта айналады. Жер уақытымен есептегенде ол күнді 687 тәулік ішінде бір рет айналып шығады.Марстың диаметрі Жер диаметрінен екі есегет жуық кіші. Марс өз өсін Жерге парапар жылдамдықпен айналады. Айырмашылығы шар тәулігі жердегіден 37 минутқа ғана ұзағырақ. Марстың  Фобос және Деймос деп аталатын екі серігі бар. Оларды жете зерттей түсу болашақтың үлесінде.Ғалымдар Марс планетасын негізінен алғанда көмірқышқыл азынан тұратын сирек атмосфера қоршап жатқанын анықтады.Марс плюстеріне жақын тұстан-ақ түсті поляр бөркін көруге болады.Ол негізінен кәдімгі су мұзынан тұрады.Марс плаетасының беті кейде Айды еске түсіреді. Онда сақина тәрізді көптеген тасулар  тізбегі кратерлар өте көп. Марста тау шақырлары мен шатқалдары да бар.

Гималаи -әлемдегі ең биік тау, ал ондағы ең биік шың- Джомолунгма шыңы. Гималаи тауының ұзындығ-2400км, ал ені-350 км. Джомолунгма (тиб. ཇོ་མོ་གླང་མ), Эверест (ағыл. Mount Everest), немесе Сагарматха (непал. सगरमाथा) — жер бетінің ең биік шыңы, биіктігі 8844,43 немесе 8848 немесе 8850 м, Гималай тауларында орналасқан. Непал және Қытайдың(Тибет автономиялы ауданы), бірақ шыңның өзі Қытай территориясында орналасқан. Тауды ең бірінші өлшеген Джорджа Эверест ХІХ ғасырдың ортасында (англ. George Everest, 1790—1866). Эверест тауы ең алғаш 1953 жылы 29 мамырда  Тэнцинг Норгэем және Эдмундом Хилларилар аяқ басқан. Гималай тауындағы температура -25С-тан -40С градусқа жетеді, ал жел жылдамдығы 150 км/сағ. Гималаи тауындағы мұздық көлемі 33 тыс.км².

Таудың пайда болуы тақтастардаң соғылуы арқылы болған.

Килиманджаро — Танзанияның солтүстік-батысындағы тау, Африканың ең биік тауы (5893 м, ресми 5895 м). 1902-1918 жылдар аралығында Вершина Кайзера Вильгельма деп аталды. Африкадағы және Килиманджаро тауының ең биік шыңы Ухуру вулканы Кибо, 5895м. Шыңды ең алғаш Гансом Майер  1889 жылы ашты. Ондағы тауда тағы екі биік шың бар: Шира (3962 м) және Мавензи 5149 м. Бұл жанартау б.з.б ІІ ғасырға жатады және Птолемейдің картасында кездеседі. Бұл тауды 1848 жылы 11 мамырда неміс Иоханес Ребман ашты. 1861 жылы есептелген биіктігі 2500 метр. Ал 1862 жылы 4200 метр және 1883, 1887 жылдары 5270 метр болды. Соңғы есеп бойынша 5895 метр. Таудың соңғы 150-200 жылғы тарихы сақталған. Қазіргі кезде Африкадағы ең үлкен тау.