Ай (лат. luna) –
Жердің табитғи серігі өзінен жарық шығармайтын жерге ең жақын аспан денесі. Ол
жерді элипстік арбита бойымен (1,02 км/с жылдамдықта) айналады. Ай жер тәрізді,
диаметрі 34,76 км (Жер диаметрінен 4
еседей аз) массамен 7,36* 1022 кг тығыз. 3343 кг/м3 Ай бетіндегі ауырлық күшінің үдеуі 1,62
м/с 2 орбитасының
және элипсті денелері ұйытқуы ықпалында боуына байланысты. Айдың жерден
қашықтығы 356400 км-ден 406800 км-ге де дейін артады, ал орташа қашықтығы 38440
км.Ай-уақыт өлшемі
жылдың бөлігі. Ол үш түрге ажыратылады.
1) Синодтық Ай – айдың бірде йекі
фазасы аралығындағы шамамен 29,53 күн
тәулігіне тең уақыт;
2) Сидерлік Айдың жұздызға қатысы
Жерді толық бір рет айналып шығатын шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;
3) Айдаһар-Ай орбитаның белгілі
бір нүктесінен үзіліссіз екі рет өткен 27,21 күн тәулігіне тең уақыт. Мұның
үшеуі де тұрмысқа қолдануға қолайсыз келеді. Себебі олар бөлшек сандармен өрнектелген.
Сондықтан жыл күнтізбеде 28,29,30,31 күн тәулігігмен бітетін 12 Айға бөлінген.
|
