ЕРЕУІЛ АТЌА ЕР САЛМАЙ

Ереуіл атќа ер салмай,
егеулі найза ќолѓа алмай,
ењку-ењку жер шалмай,
ќоњыр салќын тµске алмай,
тебінгі терге шірімей,
терлігі майдай ерімей,
алты малта ас болмай,
µзіњнен туѓан жас бала
саќалы шыѓып жат болмай,
ат ‰стінде к‰н кµрмей,
ашаршылыќ, шµл кµрмей,
арып-ашып жол кµрмей,
µзегі талып ет жемей,
ер тµсектен безінбей,
±лы т‰ске ±рынбай,
т‰н ќатып ж‰ріп ж‰ріп, т‰с ќашпай,
тебінгі теріс таѓынбай,
темір ќазыќ жастанбай,
ќу толаѓай бастанбай,
ерлердіњ ісі бітер ме?

ЖАЛЃАН Д‡НИЕ

Ќоѓалы кµлдер, ќ±м, сулар
кімдерге ќоныс болмаѓан?!
Саздауѓа біткен ќ±ба тал
кімдерге сайѓаќ болмаѓан?!
Басына жібек байлаѓан
арулар кімнен ќалмаѓан?!
Тањдап мінген т±лпарлар
иесін ќайда жаяу салмаѓан?!
Ќ±ландар ішпес б±ршаќ ќаќ,
кімдерге шєрбат болмаѓан?
Садаѓына сары шіркей ±ялап,
жау іздеген ерлердіњ,
ќайда басы ќалмаѓан?
ішелік те желік,
мінелік те т‰селік,
ойналыќ та к‰лелік,
ойласањдар, жігіттер,
мынау жалѓан д‰ние
кімдерден кейін ќалмаѓан?!
АРЃЫМАЌ, СЕНІ САЌТАДЫМ

Арѓымаќ, сені саќтадым,
ќ±лаѓыњ, сеніњ сергек деп.
Азамат, сені саќтадым,
бір к‰німе керек деп.
Жабыдан туѓан жаман ат
шаба алмайды бµжектеп.
Ќырдан ќиќу тµгілсе,
Еділге таман ‰њілсе,
арѓымаќтыњ баласы
шабушы еді безектеп.
…Жаќсыменен дос болсањ,
басыња ќиын іс т‰ссе,
алдыњнан шыѓар ебектеп,
жаныња не керек деп.
…Жаманменен дос болсањ,
айрылмас к‰ні ќос болсањ
басыња ќиын іс т‰ссе
басќа кетер бµлектеп,
ќолдан берер есептеп,
сыртыњнан ж‰рер µсектеп.
…Ат – жігіттіњ майданы,
ќылыш – жанныњ дєрмені,
µлім – хаќтыњ пєрмені…
…Атаќты ермен бірге µлсе,
жігіттіњ болмас арманы.
¤те шыќќан ќызыл г‰л,
Б± д‰ниеніњ жалѓаны.

АРЃЫМАЌТЫЊ БАЛАСЫ

Арѓымаќтыњ баласы
арыѓанын білдірмес,
арќамнан ќосым ќалар деп.
Аѓыны к‰шті аќ дария
ќаћарланып толќиды,
ќанатын к‰н шалмаѓан балыѓым
ортамнан ойран салар деп.
Балаѓы т‰кті ќоњыр ќаз
баттауыќќа тоя оттамас,
с±њќарлар ‰лгі алар деп.
Хас жаќсыныњ баласы
арада т±рып сµйлемес,
жауым таба ќылар деп.
Хас патшаныњ баласы
жапанда жалѓыз т±рмайды,
д±шпандар кµзін салар деп.
Ќарќыны к‰шті кµк семсер
шапќан сайын ќанар деп.
Ќараќ±с ќонбас кµк сењгір
басына ќ±сты ќондырмас,
ќарауыл ќарап т±рар деп,
ќараса, кезді шалар деп…

АТАДАН ТУЃАН АРУАЌТЫ ЕР

Атадан туѓан аруаќты ер,
жауды кµрсе, жапырар
‰дей соќќан дауылдай.
Жамандарѓа ќарасањ,
малын кµрер жанындай.
Ж‰йрік аттыњ белгісі
т±рады ќ±йрыќ, жалында-ай.
Айтып-айтпай немене,
халыќ ќозѓалса,
Т±ра алмайды хан таѓында-ай!

ОРАЙ ДА, БОРАЙ ЌАР ЖАУАР

Орай да, борай ќар жауса,
ќалыњѓа боран борар ма?
Ќаптай соќќан боранда
ќаптама киген тоњар ма?
Туырлыѓы жоќ т±л ‰йге
ту бойласањ т±рар ма?
Ту т‰бінен т±лпар жыѓылса,
шаппаѓан нємарт оњар ма?
Ќарындастыњ ќамы ‰шін,
ќатын менен бала ‰шін,
ќайрылмай кеткен жігіттіњ
µзін кєпір алѓанын
талам деп айтсаќ болар ма?

БЕРКІНІП САДАЌ АСЫНБАЙ

Беркініп садаќ асынбай,
біртіндеп жауды ќашырмай,
білтеліге доп салмай,
ќорамсаќќа ќол салмай
ќозы жауырын оќ алмай,
атќан оѓы жоѓалмай,
балдаѓы алтын ќ±рыш болат
балдаѓынан ќанѓа боялмай,
ќасарысќан жауына
ќанды кµбік ж±тќызбай,
халыќќа тентек атанбай,
‰йде жатќан жігітке
тµбеден тегін атаќ болар ма?

ТУЃАН ¦ЛДАН НЕ ПАЙДА?

Аќ ж±мыртќа, сары уыз,
єлпештеп ќолда µсірген,
туѓан ±лдан не пайда, -
ќолына найза алмаса,
атаныњ жолын ќумаса.
Алаштыњ байлыѓынан не пайда –
ќ±ланнан басќа ел таппай,
мањќиѓан сары даладан
екіндіде ќ±лаѓан,
тарыѓып келген ерлерге
ќайыры оныњ болмаса.
Алтын таќты хандардыњ
хандыѓынан не пайда,
ќарып пенен ќасерге
туралыќ ісі болмаса –

ЕЊСЕЛІГІМ ЕКІ ЕЛІ

Ењселігім екі елі,
Егіз ќоян шекелі,
жараѓан теке м‰шелі,
жауырыны жарыќ,
мойны ±зын,
оќ тартарѓа ќолы ±зын,
д±шпанына келгенде
тартынбай сµйлер асылмын.
Ќ±ла бір с±лу ат мінген,
ќ±йрыќ, жалын шарт т‰йген,
ќ±м саѓыздай созылѓан,
дулыѓалы бас кескен,
ту т‰бінен ту алѓан,
жауды кµріп ќуанѓан,
мен - ¤темістіњ баласы
Махамбет атты батырмын!

МЕН ЕДІМ

Боз аѓаштан биік мен едім,
Б±лтќа жетпей шарт сынбан.
Ел ќ±тќарар ер едім –
жандаспай – аќ бір тынбан.
Томаѓалы с±њќар мен едім,
толѓамалы найзаман,
Толыќсып жауѓа шапќанда,
бір озѓанмен ж±ртымнан.
Ер д±шпаны кµп болар,
ќатын – д±шпан жігіттер,
не демес дейсіњ сыртымнан.

¦Л ТУСА

К‰н ќаќты астында
кµп ж‰гіретін кµлік бар.
Кµн садаќтыњ ішінде
кµбе б±зар жебе бар.
Ќарайѓанныњ, жігіттер,
бєрін кісі демењіз,
кµпе – к‰ндіз тайрањдап,
т‰зге шыќпас ерлер бар.
Тауда болар тарѓыл тас,
тарыќса шыѓар кµзден жас.
Ордалыѓа кµз салма,
оѓы ќалса, жоѓалмас.
Топтан озѓан тарлан боз,
т±расынан айрылса,
тасты басып т±ра алмас.
Асылдан болат ±л туса,
Екі жаќ болып т±рѓанда,
Егескен жерде шарт кетер,
Жауырынынан µтін алса да,
Жамандарѓа жалынбас.

ПЫР – ПЫРЛАЙ ¦ШЌАН ЌАСЌАЛДАЌ

Пыр – пырлай ±шќан ќасќалдаќ,
Кµліне жатып кµркеймес.
µртенсе кµлдіњ ќоѓасы.
Аруана мая к‰њіренер,
Бауырынан µлсе баласы.
Суда ж‰зген нєн балыќ
Шаѓала ќусќа жем болар,
‡зілсе кµлдіњ саѓасы.
Атадан ќалѓан сауыттыњ
Шыѓыршыѓын тот басар,
Жыртыла тозса жаѓасы.

ЕЊІРЕУ ¦ЛЫ ЕМШЕК БОЗ

Ењіреу ±лы емшек боз
ер мінген к‰ні беркі болсын.
Еменніњ т‰бі – сары бал,
ер ішкен к‰ні кµп болсын.
Т‰зге аттанып шыќќанда,
д±шпаныњ ќарсы келгенде,
ер дініне берік болсын,

МЕНІЊ АТЫМ – МАХАМБЕТ

Меніњ  атым – Махамбет,
Жасќ±стаѓы Жањгір хан
ісінен болдым ќ±са – дерт.
Атасы µткен Айшуаќ,
соныњ кµзі кµрді ѓой
Меніњ атым - ¤теміс
елдіњ ќамын жеді ѓой.

АЗАМАТ ЕРДІЊ БАЛАСЫ

Арѓымаќтыњ баласы
аз оттар да, кµп жусар –
талаудан татќан дєні бар;
Азамат ердіњ баласы
аз ±йыќтар да, кµп жортар –
д±шпанѓа кеткен ары мен
барымтаѓа т‰скен малы бар.

К‡МІСТІ МЫЛТЫЌ ЌОЛЃА АЛЫП

К‰місті мылтыќ ќолѓа алып,
кµлден ќуларды ±шырдым.
Ќолымдаѓы ќ±сымды.
ќапылыќпен ±шырдым.
Алтыннан айбат тор жасап,
аќыр да ќолѓа т‰сірдім.
Ќанды кµбе киініп,
бір аллаѓа сыйынып,
кезенген жауѓан кез келдік
жалањ найза, бір атпен.

АСПАНДАЃЫ БОЗТОРЃАЙ

Аспандаѓы бозторѓай
бозанда болар ±ясы.
Бозањныњ т‰бін су алса,
ќайѓыда болар анасы.
Ќара лашын аќ т±йѓын
ќайыњда болар ±ясы.
Ќайынныњ басын жел соќса,
ќайѓыда болар анасы.
Айланбастыњ Алатау
бауырында болар саясы.
Тоќсан тару су аќса.
дария болар саѓасы.
Сан шерулі ќол болса,
батырлар болар аѓасы.
Аз сµйлесіп, кµп тындар
хас асылдыњ баласы.

ЕМЕННІЊ Т‡БІ – САРЫ БАЛ
Еменніњ т‰бі – Сары бал,
Еріскен кµњіл – бєрі бал.
Жоѓарыдан тµмен тµгейін ,
керегіњде теріп ал.
Ќасыма ерген, жолдастар,
антыњды  б±зып айрылма,
зейініњді бермен сал.
Жапанѓа біткен жасылды – ау,
момындардыњ басы сау,
Жаманды байќай ќарасањ,
к‰ндердіњ к‰ні болѓанда,
µз басына µзі жау.
Арѓымаќ жаќсы ат мініп,
жеке шыѓып елімнен.
толыќсып толѓау толѓасам
іштегі ќызѓан басылды – ау!
Жапанѓа біткен бєйтерек,
жапыраѓын байќасыњ,
жайќалмаѓы желден – ді
т‰біндегі балаусасы белден – ді.
Хан, тµреніњ кешігіп,
кідірмегі елден – ді.
Кµшіп µтпек сайдан – ды
Шыѓынды бµлмек байдан – ды.
Аќ киіктіњ орытып,
ж‰гірмегі майдан –ды.
Батыр болмаќ ойын – ды.
… Айѓайласып жауѓа ти,
Тєњірім  білер, жігіттер ,
ажалымыз ќайдан –ды?!